Rak szyjki macicy jest jednym z nielicznych nowotworów, którym można niemal całkowicie zapobiec. Mamy do dyspozycji trzy narzędzia: szczepienie przeciw HPV, cytologię oraz test HPV. Wykorzystane razem pozwalają wykryć zmiany przednowotworowe na wiele lat przed rozwojem raka – i skutecznie je wyleczyć.
Skąd bierze się rak szyjki macicy?
Niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy są wywołane przewlekłym zakażeniem onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), przede wszystkim typami 16 i 18. Wirus przenosi się drogą płciową i jest bardzo powszechny – większość aktywnych seksualnie osób ma z nim kontakt w ciągu życia. U większości kobiet zakażenie ustępuje samoistnie, u części jednak utrzymuje się i po latach prowadzi do zmian dysplastycznych (CIN), a następnie do raka.
Cytologia klasyczna a cytologia płynna (LBC)
Cytologia polega na pobraniu komórek z tarczy i kanału szyjki macicy. W cytologii klasycznej materiał rozmazuje się na szkiełku, w cytologii płynnej (LBC – liquid based cytology) szczoteczkę umieszcza się w płynie utrwalającym, a preparat przygotowuje laboratorium. Cytologia LBC daje czystszy, bardziej czytelny obraz, rzadziej wymaga powtórzenia i – co ważne – z tej samej próbki można wykonać test HPV oraz dodatkowe badania (np. immunocytochemię p16/Ki-67). W moim gabinecie standardowo wykonuję cytologię płynną.
Test HPV – kiedy i po co?
Test HPV wykrywa materiał genetyczny onkogennych typów wirusa. Jest bardziej czuły niż sama cytologia, dlatego aktualne rekomendacje zalecają go jako podstawowe badanie przesiewowe u kobiet po 30. roku życia – samodzielnie lub łącznie z cytologią (tzw. co-test). Dodatni wynik testu HPV nie oznacza raka. Oznacza, że należy wykonać dokładniejszą diagnostykę (cytologię, kolposkopię) i uważniej obserwować szyjkę macicy.
Jak czytać wynik cytologii?
- NILM – wynik prawidłowy, brak zmian śródnabłonkowych
- ASC-US – nieprawidłowe komórki o nieokreślonym znaczeniu; zwykle wskazanie do testu HPV i kontroli
- LSIL – zmiany małego stopnia, najczęściej związane z aktywnym zakażeniem HPV; często ustępują samoistnie
- HSIL – zmiany dużego stopnia; wymagają kolposkopii i zwykle leczenia zabiegowego
- AGC – nieprawidłowe komórki gruczołowe; wymagają pogłębionej diagnostyki
Szczepienie przeciw HPV – także dla dorosłych
Szczepionka 9-walentna chroni przed typami HPV odpowiedzialnymi za ok. 90% raków szyjki macicy oraz za kłykciny kończyste. Najlepiej zaszczepić się przed rozpoczęciem współżycia, ale szczepienie ma sens także u dorosłych kobiet – również po przebytym zakażeniu czy leczeniu zmian szyjki macicy. W gabinecie kwalifikuję do szczepienia i je wykonuję.
Jak często się badać?
U kobiet 25–29 lat: cytologia co 3 lata. Po 30. roku życia: test HPV lub co-test co 5 lat przy prawidłowych wynikach. Kobiety z obniżoną odpornością, po leczeniu zmian CIN lub z dodatnim testem HPV wymagają częstszych kontroli. Zawsze warto ustalić indywidualny plan z lekarzem prowadzącym.
Masz pytania lub chcesz umówić wizytę? Przyjmuję w Jabłonna Centrum Medyczne w Krakowie. Skontaktuj się z rejestracją lub sprawdź pełną ofertę.
dr n. med. Małgorzata Zembala-Szczerba – specjalistka położnictwa i ginekologii, endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości, andrologii klinicznej. Jabłonna Centrum Medyczne, Kraków.
